Cursus Relaties Les 6 – In gesprek met mijzelf
In de eerste les heb je ontdekt dat jouw persoonlijke levensgeschiedenis, ontwikkelingen en keuzes invloed hebben op je relatie. In les twee zijn jullie nagegaan in welke mate jij bij je partner jezelf bent en hebben jullie elkaars kwaliteiten onder de loep genomen. In de derde les kreeg je meer inzicht in je persoonlijke drijfveren en de invloed van loyaliteit binnen jullie relatie. In de vierde les leerde je hoe je verantwoordelijkheid neemt voor jezelf en wat het voor jou en je partner betekent als je dit doet. Les vijf daagde uit tot het vinden van een balans die jullie beiden past en gelukkig maakt. In deze les zie je dat beide partners vanuit verschillende achtergronden tot keuzes komen en word je uitgedaagd om voor jezelf en de ander te verwoorden hoe je daar de verantwoordelijkheid voor neemt.
Het doel van deze les:
Je wordt uitgedaagd om naar jezelf en anderen te verwoorden waarom je keuzes maakt en neemt hiervoor verantwoordelijkheid ten aanzien van jezelf en de ander.
Elke dag maak je honderden keuzes. Welke kleding trek je aan? Wat smeer je op je boterham? Hoe reageer je op de nieuwe kleding van je partner? En soms sta je ook voor grote keuzes. Keuzes die zelfs het leven overstijgen: Word ik orgaandonor?
Iedere keuze heeft gevolgen. En onder een keuze zitten bedoeld of onbedoeld redenen om die keuze te maken. Soms zijn die redenen duidelijk voor jezelf en je partner. Veel vaker is een keuze voor jou volstrekt logisch, maar voor je partner helemaal niet. Hoe kan dit?
Iván Boszormenyi-Nagy, psychiater en de grondlegger van de contextuele therapie, brengt een ordening aan in de werkelijkheid zoals die zich voordoet aan ons mensen. Hij beschrijft de relationele werkelijkheid van ieder mens in vier dimensies:
Dimensie 1: de feiten
Dit zijn zaken die onveranderlijk zijn. Denk aan: erfelijkheid, gezondheid, sociaal-economische achtergrond en levensgebeurtenissen. Enkele voorbeelden: je plaats in de kinderrij, je oogkleur, je vader die alcoholist was, het huis wat je hebt gekocht, de studie die je niet af maakte.
Dimensie 2: de psychologie
Deze dimensie omvat wie jij bent (eigenheid). Het laat zien hoe jij omgaat met de feiten uit dimensie 1, vanuit:
je voelen: affectie, veiligheid
je denken: cognitie, deskundigheid
je doen: taak, gedrag
je willen: doelen, congruentie
Dimensie 3: de interactie
Dit betreft alles wat er zich tussen jou en de ander afspeelt. Kortom, communicatie in de meest brede zin.
Dimensie 4: de relationele ethiek
Deze dimensie is de drijfveer (zie les 3) die op alle ander dimensies invloed heeft. Hieronder vallen bijvoorbeeld de ongeschreven regels die gelden in het gezin van herkomst, machtsverhoudingen, het verbinden aan anderen, het loyaal zijn aan anderen, enz. Deze dimensie speelt zich veelal onderhuids af, maar is voelbaar (soms ook zichtbaar) en heeft effect op alle andere dimensies.
Vanuit de relationele ethiek bepaal jij wat je rechtvaardig vindt in verhouding tot jezelf en in verhouding tot de ander. Je weet wat jij eerlijk en passend vindt voor jezelf en de ander. Maar ook wat voor jou persoonlijk: rechtvaardig, passend, een balans in geven en ontvangen, enz. is. Deze vierde dimensie speelt altijd tussen twee personen en wordt ook door beiden bepaald.
Veel keuzes die we maken komen ten diepste voort uit de vierde dimensie: de relationele ethiek.
Bijvoorbeeld: de moeder van Edward is onverwachts in het ziekenhuis opgenomen (dimensie 1). Edward maakt de keuze om haar elke avond te bezoeken (dimensie 2). Voor hem is dat volstrekt normaal (dimensie 4). Lisa, zijn partner, geeft tegen Edward aan (dimensie 3) dit echt overdreven te vinden, elke dag! Maar binnen het gezin van herkomst heeft Edward meegekregen dat je er in slechte tijden voor elkaar bent. Een passende keuze voor Edward is dat hij er nu elke dag voor zijn moeder wil zijn (dimensie 4). Lisa vindt twee keer per week op ziekenbezoek gaan voldoende. Voor Edward is dat veel te weinig. Lisa komt uit een grote en hechte familie. Zij heeft meegekregen dat je je bescheiden moet opstellen. Voor je het weet dring je jezelf op als je zoveel langsgaat. Daarbij wil je toch ook andere familieleden de gelegenheid geven om langs te gaan?
Het voorbeeld van Edward en Lisa laat zien dat beide partners vanuit andere achtergronden tot verschillende keuzes komen. In de situatie van Edward en Lisa gaat het over ‘er voor elkaar zijn in goede en slechte tijden’ versus ‘je bescheiden opstellen’. Andere onderliggende redenen voor keuzes kunnen zijn:
‘Wij hebben in ons gezin geleerd om zuinig te zijn.’
‘Een verjaardag vier je en iedereen wordt verwacht.’
‘Te laat komen is bij ons gewoon geen optie.’
Vanuit de relationele ethiek heb jij ideeën over wat rechtvaardig is tussen jou en de ander. Door samen in gesprek te gaan over keuzes en drijfveren (relationele ethiek) leer je dit van elkaar begrijpen.
Verantwoordelijkheid nemen maakt je als mens betrouwbaar. Het is een verplichting ten aanzien van jezelf en de ander. Verantwoordelijkheid neem je vanuit je volwassene en impliceert dat je de gevolgen van je keuzes en gedrag op je neemt en draagt. Ook mag de ander je houden aan je beloften, verplichtingen en toezeggingen. Verantwoordelijkheid dragen betekent dat je deze niet afschuift, ondanks dat de consequenties kunnen botsen met gevoelde emoties of behoeften. Het kan lastig en zelfs pijnlijk zijn om daar goed mee om te willen gaan.
Verantwoordelijkheid nemen kun je pas als je weet hoe het van binnen bij jou werkt. Weet je dat dan kun je het gesprek aangaan met de ander. Een concrete manier om te achterhalen hoe het bij jou van binnen werkt is het aangaan van het innerlijk gesprek. Het doet je ontdekken hoe je keuzes maakt, wie de verantwoording neemt en of dit vanuit een gezonde balans is. Tijdens het innerlijk gesprek ga je in gedachten of hardop een gesprek voeren met:
- je eigenheid: wie je ten diepste echt bent, je unieke zelf, je identiteit, zie les 1.
- je kwaliteiten: je vergroot kwaliteiten al heel vroeg in het leven om twee redenen, of om je eigenheid te beschermen of om de ander iets te geven, zie les 2. Voor het innerlijk gesprek is het handig te weten om welke reden jij kwaliteiten hebt vergroot.
- je volwassene: het deel van jezelf wat tot stand komt doordat je verantwoordelijkheid neemt, zie les 4.
Het innerlijk gesprek verloopt in stappen:
- Vooraf: kies ervoor om vanuit je volwassene de situatie in kaart te brengen. Dat betekent dat je beseft wat je eigenheid nodig heeft en je zicht hebt op hoe een eventuele uitvergrote kwaliteit de overhand neemt over je volwassenheid. Dit laatste is niet de bedoeling en kan leiden tot een in de knoop komen met jezelf en de ander.
- Stap 1. Het eerste is dat je te weten komt hoe iedereen van je innerlijke zelf (je eigenheid, je kwaliteiten en je volwassenheid) in de betreffende situatie of emotie zit. Je volwassenheid neemt hierin het initiatief. Bevraag jezelf en/of schrijf dit voor jezelf op.
- Stap 2. In het belang van je eigenheid of een onderbelichte kwaliteit zegt je volwassenheid tegen je uitvergrote kwaliteit dat hij de regie neemt en dus niet je uitvergrote kwaliteit.
Ga het gesprek aan en geef indien nodig geruststellingen of erkenning aan de (onderbelichte of uitvergrote) kwaliteit. - Stap 3. Pas wanneer je het innerlijke gesprek op orde hebt, je volwassene de regie voert, je uitvergrote kwaliteit zich door jouw volwassene laat corrigeren en je weet wat je diep van binnen beweegt, ga je het gesprek met de ander aan.
Het innerlijk gesprek biedt mogelijkheden om je eigenheid, je kwaliteit en je volwassenheid (opnieuw) passend in te zetten. Het doel van het innerlijk gesprek is dat je innerlijk in balans bent, zodat jij, jij bent en de ander ook zichzelf kan zijn. Het heeft bijna altijd tot doel je uitvergrote kwaliteiten in toom te houden en je eigenheid (meer) recht te doen. Soms gaat het erom een bepaalde kwaliteit meer tot zijn recht te laten komen. Een geoefend zelfspreker doet dit op elk moment van de dag, voor grote en kleine keuzes en gesprekken en op momenten waarbij hij scherp wil hebben wat hij echt wil.
Ga b.v. elk op een andere plek zitten
- Feiten zijn niet goed of fout. Maar met de feiten in je leven moet je wel leren omgaan. Zijn er feiten (dimensie 1, onveranderlijke zaken) in jouw leven die je moeilijk vindt?
- In welke situaties heb jij er moeite mee om je verantwoordelijkheid te nemen?
- Spelen op dat moment onderbelichte of juist uitvergrote kwaliteiten een rol? (zie les 2) Welke? Spelen loyaliteitsgevoelens een rol? Welke? (zie les 3)
- Waarom maak je op zo’n moment de keuze om geen verantwoording te nemen? Link het aan de relationele ethiek (4e dimensie).
- Wie (partner, familie, vrienden) zou jou daar op mogen bevragen?
- Wat gebeurt er op zo’n moment met je emoties en behoeften (2e dimensie)?
- Doorloop de stappen van het innerlijk gesprek. Wie had er op het moment dat je de keuze maakte de regie? Volwassenheid, kwaliteiten, eigenheid (zie les 4).
- Wat zijn de consequenties (op zowel korte als lange termijn) voor jezelf, je partner en eventuele kinderen van het niet nemen van je verantwoording?
- Noteer: Wat (of wie van jou) kan ervoor zorgen dat jij wel de verantwoording neemt?
- De keuze van Edward om elke dag zijn moeder te bezoeken, riep bij Lisa vragen op. Bespreek een keuze die jij maakte en die bij je partner vragen opriep.
- Leg uit hoe je tot deze keuze bent gekomen.
Kijk naar de vier dimensies en of er ook sprake was van bijvoorbeeld gewoonten of ongeschreven regels vanuit het gezin van herkomst. Meer informatie zie les 1. - Doorloop de stappen van het innerlijk gesprek. Wie had er op het moment dat je de keuze maakte de regie: eigenheid, kwaliteiten, de volwassene? Meer informatie zie les 4.
- Wanneer ben je het gesprek met de ander aangegaan over de keuze die je maakte?
- Waaruit blijkt voor jou duidelijk dat jij verantwoordelijkheid voor jezelf hebt genomen? Waaruit blijkt dat jij rekening houdt met je partner en eventuele kinderen?
- Wat is de impact van jouw keuze? Welke mooie en wellicht ook pijnlijke kanten kent je keuze voor jou en wellicht je dierbaren?
- Laat nu je partner een keuze toelichten die voor jou niet logisch was of vragen opriep. Bespreek dezelfde vragen.
- Noteer: Welke leerpunten nemen jullie mee voor de toekomst?
Lees onderstaande tips en stuur ook jouw tip naar Nederland wordt wijzer:
- Extra praktijkoefening: Neem een concrete situatie voor ogen waarbij er sprake was van een conflict. Bespreek met elkaar:
je eigenheid – welke behoeften van jou en de ander spelen een rol?
je kwaliteiten – welke kwaliteiten spelen mee en hoe?
je loyaliteit – welke loyaliteiten en familiegewoonten zitten hieronder?
verantwoordelijkheid nemen – hoe gaan jullie samen vanuit je verantwoordelijkheid met deze situatie om? Zoek een passende oplossing die jullie beiden gelukkig maakt. - Vraag door naar wat de ander beweegt om tot een bepaalde keuze te komen. Er zijn vaak verrassend goede redenen.
- Keuzes hebben consequenties en soms is het de uitdaging om het mooie naast het pijnlijke te laten bestaan.
- Oefen met het voeren van het innerlijk gesprek. Wacht niet tot je voor een moeilijke keuze staat, maar oefen het op een vrije dag.
- Bespreken is een stap zetten naar volwassenheid en verantwoordelijkheid nemen.
- Laat de verantwoordelijkheid bij degene die hem heeft. Je kunt de ander juist nabij zijn en helpen door geen verantwoordelijkheid voor de ander te nemen of van hem over te nemen.
Deel jouw tip met ons en andere cursisten door te mailen naar: info@nederlandwordtwijzer.nl
| « Terug naar les 5 | Einde van les 6 | Door naar les 7 » |
Feedback op de cursus
Heb jij een foutje in de cursus gezien? Help ons verbeteren, door een e-mail te sturen naar: martijn@nederlandwordtwijzer.nl
Bloedband: relaties die je gegeven zijn zoals: ouders, broer en zus. Het geeft de verticale lijn van generaties weer. In deze cursus wordt de bloedband uitgebeeld met het rode koord. terug
Drijfveren: dit zijn je innerlijke beweegredenen (motivaties). terug
Eigenheid: dit is dat deel van jezelf waarin je het meest krachtig bent, maar ook het meest kwetsbaar. Het is je wezenlijke zelf, je verlangen, je ziel, je gevoel, dat wat je nodig hebt, je afgeschermde zelf, je kwetsbare zelf, je hart, uitgebeeld met het kleinste poppetje. terug
Gekozen relaties: relaties die je zelf hebt gekozen zoals je partner en vrienden. Het geeft de horizontale verbondenheid weer. In deze cursus worden gekozen relaties uitgebeeld met het blauwe koord. terug
Gezin van herkomst: het gezin waarbinnen je opgroeide en waarmee je (waarschijnlijk) via de bloedband ook verbonden bent. terug
Innerlijk gesprek: dit gesprek met jezelf doet je ontdekken hoe je keuzes maakt, wie de verantwoording neemt en of dit vanuit een gezonde balans is. Tijdens het innerlijk gesprek ga je in gedachten of hardop een gesprek voeren met je eigenheid, je kwaliteiten en je volwassenheid. Het doel van het innerlijk gesprek is dat je innerlijk in balans bent, zodat jij, jij bent en de ander ook zichzelf kan zijn. terug
Koetsier: in het verhaal van de koets wordt het volwassenpoppetje uitgebeeld als de menner of de koetsier. terug
Kwaliteiten: zijn het genetisch materiaal meegekregen vanuit je voorgeslacht en deze kun je ontwikkelen. Vaardigheden zijn aangeleerd en daar heb je je kwaliteiten voor nodig. terug
Kwaliteitenpoppetje: het middelgrote poppetje staat voor dat deel (van iemand) dat een kwaliteit uit de schatkist heeft gehaald en heeft vergroot of heeft verkleind. Die kwaliteit is uitgegroeid tot een ‘te veel van het goede’ of juist een ‘te weinig van het goede’. De reden om dit te doen is het beschermen van je eigenheid, het krijgen van waardering, zorgdragen voor de ander, acceptatie van jezelf enz. Bijvoorbeeld: Politieagent terug
Kwaliteit in passend gebruik: controleren, organiseren, aan regels houden, doen zoals het hoort, duidelijk zijn.
Te veel van het goede: perfectionistisch, star, alles onder controle willen houden, dwangmatig gedrag, wettisch, fundamentalistisch.
Voor meer voorbeelden zie de bijlage: Kwaliteiten en hun vervormingen. In het verhaal van de koets worden de (veelal uitvergrote) kwaliteiten uitgebeeld als de paarden. terug
Loyaliteit: het trouw zijn aan. Loyaliteit is een intrinsieke motivatie (drijfveer) die mede bepaalt hoe je met dingen omgaat. terug
Leidsels: in het verhaal van de koets staan de leidsels voor de koorden. Het rode koord voor de bloedband en het blauwe koord staat voor de gekozen relaties. terug
Paarden: in het verhaal van de koets worden de (veelal uitvergrote) kwaliteiten uitgebeeld als paarden. terug
Passagier: in het verhaal van de koets verbeeldt de passagier de eigenheid (dus dat deel van jezelf waarin je het meest krachtig bent, maar ook het meest kwetsbaar) van de koetsier. terug
Passend: het zoeken naar een oplossing die voor beiden bevredigend is. Om tot een oplossing te komen is het belangrijk om allebei uit te spreken wat je nodig hebt, verlangt of niet wilt of kunt geven. terug
Schade: gegevenheden van het leven die je tot last zijn. terug
Schatkist: de schatkist staat symbool voor de kwaliteiten of te wel eigenschappen die je hebt meegekregen van de generaties voor je. terug
Taart: in het verhaal van de relatietaart staat de taart voor de partnerrelatie. terug
Taartverdeling: de verdeling vertelt hoe de balans tussen geven en nemen is binnen de (partner)relatie. Het doel is om samen te komen tot een verdeling die eerlijk en passend is voor jezelf en voor de ander. terug
Volwassen(poppetje): dit grote poppetje staat voor dat deel van je zoals je eruit ziet en bij je leeftijd en ontwikkeling past. Dit deel van je persoonlijkheid is ook verantwoordelijk voor het kwetsbare deel van jezelf (de eigenheid) en het deel waarmee je die kwetsbaarheid afschermt (het kwaliteitenpoppetje). In het verhaal van de koets wordt het volwassenpoppetje uitgebeeld als de koetsier. terug
Verantwoordelijkheid nemen: weten hoe het van binnen bij jou werkt en dat uitspreken naar je partner. Durf te zeggen wat je nodig hebt, wat je niet wilt en wat je kunt bieden. terug
Waarden: zijn die kenmerken die jij belangrijk vindt. Bijvoorbeeld: eerlijkheid. De waarden die je hanteert komen vaak overeen met de waarden die je meekreeg in het gezin waar je opgroeide. terug
Klik op de volgende link voor meer informatie over de kwaliteiten en hun vervormingen: ‘Kwaliteiten en hun vervormingen.’