BLOG: Tussen twee vuren
In het contextuele denken wordt loyaliteit ervaren als gekozen trouw aan iemand met wie je een relatie hebt. Deze persoon heeft deze trouw en loyaliteit bij jou verdiend en mag er ook aanspraak op maken. Dit gaat goed zolang jijzelf en de ander dat als rechtvaardig beschouwen in jullie relatie. Het kan dan hooguit vanzelfsprekend worden, wat natuurlijk ook zijn nadelen kent. Maar daar gaat het nu niet over.
Het wordt lastig wanneer er nog iemand is, die meent dezelfde mate van jouw trouw te verdienen. Het wordt ook lastig wanneer jij je verschuldigd voelt om in dezelfde mate loyaal te moeten zijn naar nog een ander persoon.
Zo ontstaat een loyaliteitsconflict. Je moet dan als het ware je loyaliteit opsplitsen. Bij een loyaliteitsconflict heb je het gevoel te moeten kiezen, of maken twee personen je duidelijk dat je tussen hen moet kiezen. In zo’n situatie raak je verzeild wanneer de andere twee personen ieder voor zich voorrang bij jou willen, of nog erger, dat ze aan elkaar duidelijk maken voorrang bij jou te willen hebben. In zo’n dilemma van ‘met elkaar botsende loyaliteiten’, gaat het om drie personen;
1. de persoon die kiest en besluit, of juist niet tot een besluit kan komen.
2. degene die gekozen wordt.
3. degene die niet (openlijk) de voorkeur krijgt boven die ander.
De uiteindelijke keuze heeft niet per se te maken met de mate waarin degene die kiest, is gehecht aan de gekozene. Het kan zelfs zijn dat die persoon helemaal niet is gehecht aan degene waarvoor hij kiest. Zo’n keuze maakt hij wanneer hij geen vrijheid ervaart om anders te kiezen ten opzichte van die persoon. Wanneer iemand niet kan kiezen tussen twee personen, heeft dat meestal te maken met de verplichting die hij voelt naar de ander (omdat die personen allebei een bepaalde verdienste bij hem hebben opgebouwd). Het wordt ook moeilijk om te kiezen wanneer die andere twee personen op hun eigen manier die verplichting onder je neus blijven wrijven, direct of indirect. Vaak komt daarbij nog dat ze onderling elkaar de relatie met jou niet gunnen. Dat heeft vaak te maken met de eigen pijn, eenzaamheid of gebrek aan erkenning voor het geven van die persoon. Om uit dit dilemma te kunnen komen moet het bespreekbaar worden gemaakt. Aan bod komt dan of jij de ander erkenning hebt gegeven voor wat die aan jou gaf, of jij ook gezien hebt wat het hem heeft gekost. En vervolgens moet het gaan over hoe je je eigen plek in die relatie durft in te gaan nemen. Dit levert op, dat je dan op een andere manier gaat verbinden met die persoon. Dát bespreekbaar maken is een grote klus, die we liever omzeilen.
Agnes is de dochter van Peter en Clara. Ze hoeft van Clara niet meer mee op bezoek naar Peters moeder. Agnes wil zelf ook liever niet meer mee. De moeder van Peter heeft Clara nooit een geschikte vrouw voor haar zoon gevonden. Peter laveert nu al zo’n kleine 15 jaar tussen deze twee vrouwen in zijn leven. Nu komt er nog een derde vrouw bij in dit relationele ‘op je tenen lopen’: zijn dochter. Zo noemt Peter het proces van alsmaar beide vrouwen te vriend moeten houden. “Hoe doe je dat, beiden te vriend houden?” vraag ik Peter. Hij zet het poppetje dat hemzelf verbeeldt tussen de twee poppetjes die zijn moeder en zijn vrouw verbeelden. Die twee kunnen elkaar niet zien, omdat hij tussen hen in staat. Dan beweegt hij het hoofd van zijn poppetje heen en weer, van de ene naar de andere vrouw in zijn leven.
Dat betekent dat of de ene, of de andere vrouw met regelmaat naar zijn achterhoofd kijkt.
Peter blijft het hoofd van het poppetje dat hij zelf verbeeldt steeds heen en weer bewegen. Kijkt dan verdrietig op en zegt glimlachend: “straks krijg ik nog een nekhernia.” En dan: “Ja, weet je, ik leg alsmaar aan de een uit, hoe de ander in elkaar zit. Ik ben iedere keer aan het vergoelijken. Het geeft zoveel stress. En nu komt Agnes er ook nog bij. Weet je, ik zal heus geen nekhernia krijgen hoor, maar ik heb wel heel vaak knallende hoofdpijn.”
Welke kant zal ik op gaan met dit gesprek? Ingaan op de twee vrouwen? Nee, die zijn er nu niet bij. Het zal indirect over hen gaan, maar hier en nu moet het over Peter gaan. Ook het belang van Agnes in deze verticale relatielijn moet aan bod komen. Peter is bijna 40 jaar. Zou hij ooit besloten hebben dat hij een volwassen zoon is, in plaats van een kind-zoon? Op die vraag kijkt hij me aan alsof ik Spaans spreek. Hij heeft geen idee wat ik ermee bedoel. Ik besluit hem uit te leggen wat Nagy in het leven daarover heeft ontdekt. We praten lang over deze zin:
“Verplichting aan de ouders wordt altijd getemperd doordat de kinderen als volwassenen verantwoordelijkheid als ouder op zich nemen.”(uit Geven en Nemen blz. 174 Boszormenyi-Nagy en Krasner 1986)
Peter trekt uiteindelijk de conclusie dat hij niet hoeft te kiezen tussen zijn moeder (dat is namelijk een rood koordje/bloedband en blijft een feit) en zijn vrouw (dat is een openlijk gekozen relatie met een blauw koordje en ook een feit) maar wel voor het belang van zijn dochter. Hoe kan zij geloven in de betrouwbaarheid van haar moeder en haar oma als beide vrouwen elkaar bevechten in de relatie met haar vader? Dit raakt Peter diep. We praten verder over hoe hij zich op een andere manier met beide vrouwen kan verbinden, omdat ze beide verdienste bij hem hebben opgebouwd, te beginnen bij zijn moeder.
Enkele vragen om je op te bezinnen omdat ze je kunnen helpen uit een loyaliteitsconflict te komen:
- Heb je ooit tegen je moeder (dat kan ook je vader of een ander belangrijk persoon zijn) gezegd dat je op een andere manier met haar wilt omgaan en verbonden wilt zijn dan voorheen, omdat je nu volwassen bent?
- Heb je ooit gezegd wat zij voor jou heeft betekend en nog betekent? En dat je kunt zien hoeveel haar dat heeft gekost?
- Heb je ooit uitgelegd dat je als volwassen kind een ander soort zorg van haar nodig hebt dan voorheen? En dat specifiek benoemd?
- En dat de andere persoon (in dit loyaliteitsconflict) belangrijk voor jou is, dat het niet gaat om meer of minder maar anders, en tevens een gelijkwaardige plek in jouw leven inneemt.
Nieuwe blogs als eerste via email ontvangen?
Vul dan hier je emailadres in: