BLOG: Verlies erkennen
Ouder worden, verhuizen, andere school, ander werk, vriendschappen, relaties, gebeurtenissen die je achter je moet laten, het alléén moeten doen, een verbintenis aan gaan, je ouders verliezen…: allemaal gebeurtenissen die bij onze levensloop horen. Ze zijn bijna altijd een levensovergang van de ene naar de andere fase in je leven. En altijd brengen ze emotioneel verlies en daardoor rouw met zich mee. Gek genoeg heb je die rouw juist nodig om jezelf te worden én je te kunnen verbinden in een intieme relatie met een ander. Daarom is het van belang dat deze verliezen benoemd worden. Ieder op eigen wijze. Vaak doen we dat niet omdat ze nou eenmaal bij het leven horen en we niet willen zeuren. Anderen vinden dat het nou eenmaal normaal is, waardoor je er van jezelf niet verdrietig om mag zijn. Het wegstoppen voelt op de korte termijn vaak veiliger dan het benoemen ervan.
Zo wordt dit rouwproces bij levensovergangen deels bepaald door je eigenheid en het verlangen naar de persoon die je wilt zijn, en deels door ontstane verwachtingen. Verwachtingen die je van jezelf hebt of vaak door de partner, dierbaren als ouders, of de maatschappij worden opgelegd. Dit kan leiden tot conflicten in jezelf en ook tussen jou en de persoon die je dierbaar is.
Wanneer je deze verschillende belevingen, die vaak met belangen te maken hebben, bespreekbaar maakt, voorkom je dat je je rouw uitstelt of verstopt.
Van uitstel komt afstel zegt het spreekwoord, maar dat geldt niet voor rouw. Die blijft ergens in je ziel zitten, waardoor er een stapeltje verdriet ontstaat. Dit ‘stapeltje’ bemoeilijkt het proces van een persoonlijkheid worden en het intiem verbinden met een ander. Wanneer er tegenslagen komen in het leven wordt het omgaan en dragen ervan, door dat “stapeltje” onverwerkt verdriet, bijna onmogelijk gemaakt. De consequentie van deze opgestapelde rouw is vaak dat je geen rekening meer kunt houden met je eigen belang en het belang van de ander op een manier die voor beiden fair is.
Ook kan er angst ontstaan. Angst om te worden wie je bent of angst voor het open staan voor jezelf als een volwassen persoonlijkheid. Deze angsten kunnen zo groot zijn dat je ze verdringt achter ander gedrag (denk aan verslavingen, hard werken, automutilatie). De angst om de ander te verliezen wanneer je echt jeZELF wordt kan ook optreden. Deze angsten kunnen tot depressie en zelfs tot persoonlijkheidsstoornissen leiden. De verschijnselen die we stoornissen, ziekten of verslavingen noemen zijn vaak een gevolg van het niet erkennen van verlies, verdriet of rouw, of het vooruit schuiven daarvan.
Josien verbijt zich al de hele morgen. Vanavond komen haar ouders langs. Overal liggen spullen in huis van Koos. Ook staat er nog een dozijn onuitgepakte dozen. Deze staan er al sinds ze getrouwd zijn, een paar maanden inmiddels. Ze ziet het niet meer zitten en, zoals ze vaker doet sinds ze bang is het allemaal niet aan te kunnen, barst ze uit tegen Koos: “je zou een kast maken, maar nee hoor je luiert, komt en gaat, doet je eigen ding en laat alles achter je kont liggen, zodat ik het kan opruimen. Ik ben je huishoudster niet! Ik kan zeker alles wat jij vergeet voor je opknappen en dan wil je ook nog alsmaar vrijen. Je lijkt wel een klein kind. Ik ben je moeder niet…!”
Koos kent deze uitbarstingen inmiddels en raakt steeds meer uit zijn doen. Dit vertaalt zich steeds vaker in lang op bed blijven liggen of weggaan. Van zijn stoere, zelfverzekerende houding is weinig meer over. En ook daarover valt Josien. Ondertussen poetst en boent ze zich een slag in de rondte en verplaatst ze alles van de ene naar de andere plek, zonder dat het goed genoeg voelt om haar ouders te kunnen ontvangen…
De roze wolk in het leven van Josien en Koos is opgetrokken. De verliefdheidshormonen zijn uitgewerkt. De trouwfoto’s ingeplakt. Josien voelt dat het er nu op aan komt. Kunnen en willen zij zich wezenlijk verbinden met elkaar? Daarvoor moet ze eerst kijken naar zichzelf. Doodeng. Ze stort zich daarom op ‘doen zoals het hoort’. Ondertussen is de verbinding op elkaars uitvergrootte kwaliteiten hierdoor verstoord geraakt.
Bij deze levensovergang en het proces van worden wie ze is, in verbondenheid met Koos, horen ook gevoelens van verlies. Eigenlijk is Josien in de rouw over het verlies van haar meisjestijd. Ze moet van zichzelf, mede door haar keuze en de verwachtingen die ze van zichzelf heeft, aan erg veel verantwoordelijkheden voldoen. Ze doet dat alleen en wil, onuitgesproken, dat Koos haar helpt het leven te leven zoals zij denkt dat het moet. Nee, eigenlijk zoals zij denkt dat haar moeder dat wil. Haar moeder zwaaide thuis de scepter en was trots op haar ordelijke huishouden. Ze had het goed voor elkaar terwijl ze ook nog eens 24 uur per week als verpleegkundige werkte. Moeder heeft haar dochter veel ruimte voor eigen dingen en studie gegund, maar tegelijkertijd de boodschap meegegeven dat een huishouden wel op rolletjes moet lopen. Josien is de eerste die uit huis gaat, samenwoont, fulltime werkt en studeert. Nu ze getrouwd is, mist ze het kunnen doen en laten wat ze zelf wilde enorm. Tegelijkertijd wil ze het even goed doen als haar moeder en ervoor zorgen dat haar moeder trots op haar blijft. Het huishouden kost haar veel tijd en energie. Koos daarentegen doet en kan alleen wat hij wil, iets wat Josien ook wel zou willen maar zichzelf niet toestaat. In plaats van haar verdriet en onvermogen met hem te delen, zodat ze samen keuzes kunnen maken over hun huishouden, gaat ze hem verwijten wat ze zelf graag zou willen. Dit is makkelijker voor haar, dan haar verdriet over de tijd die nooit meer terugkomt toe te laten.
Ten diepste is ze bang geen grip meer op zichzelf te hebben als ze haar verdriet laat komen. Ze is bang dat Koos haar niet meer ziet zitten, ze is bang dat haar goede voornemens mislukken in deze volwassen wereld. Ze is bang voor nog meer volwassenheid. Ze verlangt terug naar haar meisjestijd. Dit verdriet voelen en ook nog eens toestaan is een onbekende wereld voor haar. Laat staan dat ze het kan benoemen. Hoe kan zij leren rekening te houden met haar eigen belangen zonder de belangen van Koos uit het oog te verliezen? En hoe kan ze zich echt verbinden met Koos?
Om te overdenken en te bespreken met een dierbaar persoon:
- Herken jij bij jezelf gevoelens van verlies over iets wat je noodzakelijkerwijs hebt moeten achterlaten, gevoelens die je niet toelaat, deelt, benoemt of bespreekt?
- Weet je welk effect dat op je persoonlijkheidsontwikkeling heeft?
- Weet jij of dat ook tussen jou en je partner of een ander dierbaar persoon in staat?
- Herken je gedrag bij jezelf wat je hebt ontwikkeld om niet te hoeven voelen?
Tip: Veroordeel jezelf niet, laat je verdriet toe en ga het (met een dierbaar persoon) delen.
Nieuwe blogs als eerste via email ontvangen?
Vul dan hier je emailadres in: